Wereldspeelgoed en Intercultureel werken

Speelgoed bereidt kinderen voor op de maatschappij waarin ze leven. In Nederland is dat een multiculturele samenleving. Als alle kinderen van jongs af aan omgaan met materiaal uit verschillende culturen, zullen ze dat later als een normaal onderdeel van hun wereld beschouwen.

Maatschappelijke ontwikkelingen en speelgoed

Zolang de mensheid bestaat hebben kinderen en volwassen met allerlei materiaal gespeeld. Pas door de industriële revolutie werd het mogelijk producten in serie te gaan maken. De toenemende welvaart en de concurrentie tussen bedrijven hebben geleid tot het steeds iets nieuws op de markt brengen en de enorme hoeveelheid en verscheidenheid aan (westers) speelgoed.
Doordat onze maatschappij steeds verder technologisch ontwikkeld worden er andere eisen gesteld aan volwassenen. Dit weerspiegelt zich in het speelgoedaanbod, dat gericht is op het trainen van vaardigheden als oog-hand coördinatie, inzicht en snelheid. Daarnaast is er in onze samenleving in de steden steeds minder plaatsvoor kinderen om hun eigen spel te creëren. Het is goed om bij deze ontwikkelingen stil te staan voorat we het hebben over intercultureel speelgoed of voordat we anderen willen overtuigen dat ze onze manier van spelen zouden moeten overnemen. Wanneer we ook kijken naar wat we van anderen kunnen leren leidt dat misschien tot een herwaardering van spelaspecten die bij ons verleren zijn gegaan

Wat is intercultureel speelgoed?

Niets is interculturele dan spelen. Over heel de wereld speelt elk kind voor zover het tijd heeft en met de materialen die hem of har ter beschikking staan. Wereldspeelgoed is een betere naam. Het is speelgoed voor alle kinderen, met herkenningspunten voor iedereen.

We kunnen het indelen in vier categorieën:

• traditioneel speelgoed uit andere landen, bijvoorbeeld Turkse stokpopjes of blikken autootjes uit Tanzania,
• speelgoed dat in allerlei culturen voorkomt bijvoorbeeld stokpaardjes, tollen knikkers, vangspelletjes, wari-spellen,
• Westers nieuw ontwikkeld materiaal dat herkenningspunten heeft voor kinderen met verschillende achtergronden en een beeld geeft van de huidige multiculturele samenleving, bijvoorbeeld puzzel waarop mensen met verschillende huidskleur staan afgebeeld en poppen in diverse tinten met kleertjes uit allerlei landen,
• Traditionele ontwerpen uit andere landen, uitgevoerd in westers materiaal, bijvoorbeeld een poppenwieg naar traditioneel Turks ontwerp die omwille van de stevigheid en veiligheid hier vervaardigd is of een houten puzzel met de afbeelding van Anansi de spin.

Wat is het belang van intercultureel spelgoed?

In en maatschappij waar steeds meer mensen en kinderen uit allerlei landen samen leven, wordt de vraag naar speelgoed dat herkenningspunten biedt voor al deze mensen steeds groter. Een Turks kind dat op een kinderdagverblijf komt waar de inrichting blijk geeft van kennis en aandacht voor zijn achtergrond, zal zich eerder vertrouwd voelen dan wanneer het kinderdagverblijf alleen westers is ingericht. Een Nederlands kind zal door zo'n inrichting van jongs af aan vertrouwd raken met aspecten van allerlei culturen.
Zelfs als er geen enkel kind uit een andere cultuur aanwezig is, is intercultureel speelgoed belangrijk, omdat het kinderen voorbereidt op een multiculturele maatschappij. Als alle kinderen van jongs af aan omgaan met materialen uit verschillende culturen, zullen ze als ze groot zijn niet meer verbaasd staan van een Marokkaanse theepot of het onmiddellijk als iets Marokkaans typeren, maar het zien als een al dan niet mooie theepot. Net zoals we van speculaas, tulpen en aardappelen niet meer de Arabische, Turkse of Latijns Amerikaanse achtergrond herkennen.
Een ander voordeel van intercultureel speelgoed is dat het speelgoedaanbod verdiept. Het laat zien dat het westers aanbod betrekkelijk is en dat er nog veel meer manieren zijn om te spelen. Het geeft bredere keuzemogelijkheden.
Ook de ouders zullen het prettig vinden als ze de aspecten van hun eigen cultuur herkennen naast die van andere culturen. Het is belangrijk hun eigen speelervaring op te roepen omdat ze die vaak onderwaarderen. Als ze hier weer de vreugde boven kunne halen door er over te praten of samen met ons spelgoed van vroeger te maken, zullen ze ook aandacht krijgen voor het spel van hun kind. Zo kan speelgoed een handvat zijn om elkaar te leren kennen en pedagogische ervaringen uit te wisselen

Waar moet je op letten bij het aanschaffen van intercultureel speelgoed?

Enkele aandachtspunten:

• niet vervallen in folklore,
• respect voor religie,
• voorkomen van stereotypering.

Het risico van speciale aandacht voor intercultureel speelgoed, zoals het organiseren van een interculturele week, is dat het iets aparts en bijzonders blijft. Het interculturele speelgoed kan het beste een vaste plaats krijgen tussen al het andere spelgoed. Het werken met intercultureel materiaal is een groeiproces dat aandacht vraagt van het hele team.

Hoe kom je aan intercultureel materiaal?

• ouders of leidsters die op vakantie gaan,
• wereldwinkels, Fair Trade, Unicef,
• schoolleveranciers,
• markten, winkelstraten in kleurrijke wijken zoals de Kanaalstraat in Lombok,
• winkel of bibliotheek van volkerenkundige musea,
• Meander Speelgoed.

Tenslotte

Ruil niet de Nederlandse pop in voor de Marokkaanse, maar koop wat je mooi vindt. 'Anders is gewoon' en misschien is het beter niet meer te spreken van intercultureel speelgoed maar van wereldspeelgoed.

andere artikelen:

• 'Gewoon anders' Intercultureel spel en speelgoed in het Kinderwerk.

             Marian Stufkens

• Poppenspel

Boeken over intercultureel werken en speelgoed

Zie ook de pagina met links.